برای صادرات کالا نیاز به ثبت برند است؟

یکی از سؤال‌هایی که برای بسیاری از افراد در شروع مسیر صادرات ایجاد می‌شود این است که برای صادرات کالا نیاز به ثبت برند است؟ یا می‌توان بدون داشتن برند هم محصولی را به کشورهای دیگر صادر کرد؟

به‌طور کلی، ثبت برند را نمی‌توان شرط الزامی برای صادرات همه کالاها دانست. در بسیاری از موارد، امکان فعالیت صادراتی بدون داشتن برند اختصاصی وجود دارد؛ اما شرایط می‌تواند با توجه به نوع محصول، نحوه عرضه کالا، الزامات مربوط به آن محصول و مقررات بازار مقصد متفاوت باشد.

از طرف دیگر، اگر قصد دارید محصولی را با نام تجاری خودتان وارد بازار خارجی کنید و به‌صورت بلندمدت روی آن بازار فعالیت داشته باشید، ثبت و حفاظت از برند اهمیت بسیار بیشتری پیدا می‌کند.

بنابراین باید بین مجوزهای مورد نیاز برای انجام صادرات و ثبت برند برای ایجاد و حفاظت از یک نام تجاری تفاوت قائل شد.

آیا ثبت برند برای صادرات الزامی است؟

خیر، ثبت برند به‌صورت کلی برای تمام صادرات‌ها الزامی نیست. ممکن است یک صادرکننده محصول تولید کننده دیگری را برای یک خریدار خارجی تأمین و صادر کند، بدون اینکه محصول با برند اختصاصی صادرکننده وارد بازار شود.

البته این موضوع به معنی نبودن مقررات برای صادرات نیست. صادرکننده باید الزامات قوانین صادرات، مقررات مربوط به کالای مورد نظر و همچنین قوانین و استانداردهای کشور مقصد را بررسی کند.

در برخی محصولات یا شیوه‌های عرضه نیز ممکن است مقررات خاصی درباره علامت تجاری، برچسب، بسته‌بندی یا مجوزهای مرتبط وجود داشته باشد.

بنابراین بهتر است سؤال «آیا برای صادرات برند لازم است؟» را به دو سؤال جداگانه تبدیل کنیم:

آیا برای انجام فرایند صادرات داشتن برند اختصاصی همیشه الزامی است؟ خیر.

آیا برای ساخت یک کسب‌وکار صادراتی با نام تجاری مشخص، ثبت برند اهمیت دارد؟ در بسیاری از موارد بله.

آیا بدون ثبت برند می‌توان صادرات کرد؟

در بسیاری از مدل‌های تجاری ممکن است بتوان بدون داشتن برند اختصاصی صادرات انجام داد. فرض کنید یک خریدار در عمان به دنبال خرید خرما از ایران است. شما خریدار را پیدا می‌کنید، محصول مناسب را از تولیدکننده یا تأمین‌کننده تهیه می‌کنید و پس از توافق درباره قیمت، کیفیت، بسته‌بندی و شرایط تحویل، مراحل صادرات را انجام می‌دهید. در چنین مدلی لزوماً قرار نیست محصول با برند شخصی شما در فروشگاه‌های عمان عرضه شود.

حتی ممکن است کالا:

• با برند تولید کننده عرضه شود؛
• به‌صورت عمده برای واردکننده ارسال شود؛
• بدون برند اختصاصی صادرکننده فروخته شود؛
• یا مطابق توافق، با برند خریدار خارجی بسته‌بندی شود.

در نتیجه صادرات و برندسازی دو مفهوم مرتبط اما متفاوت هستند.

چه زمانی ثبت برند برای صادرات اهمیت پیدا می‌کند؟

اهمیت ثبت برند زمانی بیشتر می‌شود که برنامه شما فقط فروش چند محموله نباشد و بخواهید یک نام تجاری را در بازار خارجی توسعه دهید.

برای مثال فرض کنید قصد دارید خشکبار ایرانی را با نام تجاری مشخص، بسته‌بندی اختصاصی و طراحی ثابت در بازار عمان عرضه کنید. اگر فعالیت شما موفق شود، مشتریان به‌مرور محصول را با همان نام می‌شناسند.

در چنین شرایطی، نام تجاری به بخشی از ارزش کسب‌وکار شما تبدیل می‌شود و حفاظت حقوقی از آن اهمیت پیدا می‌کند.

ثبت و حفاظت از برند به‌خصوص در شرایط زیر اهمیت بیشتری دارد:

• محصول با نام تجاری خودتان عرضه می‌شود.
• بسته‌بندی اختصاصی دارید.
• قصد فعالیت بلندمدت در بازار هدف را دارید.
• برای تبلیغات و شناخته‌شدن برند هزینه می‌کنید.
• قصد ایجاد شبکه فروش یا نمایندگی دارید.
• می‌خواهید محصولتان از محصولات مشابه قابل تشخیص باشد.
• احتمال ورود رقبا با نام یا علامتی مشابه وجود دارد.

به همین دلیل ممکن است یک صادرکننده در شروع فعالیت خود برند مستقلی نداشته باشد، اما با توسعه کسب‌وکار، ثبت و حفاظت از برند به یکی از تصمیم‌های مهم او تبدیل شود.

صادرات با برند شخصی بهتر است یا بدون برند؟

هیچ پاسخ یکسانی برای تمام کسب‌وکارها وجود ندارد. انتخاب مدل مناسب به محصول، بازار هدف، سرمایه، خریدار و برنامه بلندمدت شما بستگی دارد.

موضوع	صادرات با برند شخصی	صادرات بدون برند شخصی
هزینه شروع	معمولاً بیشتر	معمولاً کمتر
نیاز به برندسازی	زیاد	کمتر
طراحی بسته‌بندی	معمولاً اختصاصی	وابسته به مدل فروش
ایجاد شناخت در مصرف‌کننده	بیشتر	محدودتر
کنترل بر هویت محصول	بیشتر	کمتر
مناسب برای	توسعه بلندمدت بازار	فروش عمده یا آزمایش بازار

برای مثال اگر هدف شما تأمین عمده محصول برای واردکنندگان باشد، ممکن است ایجاد یک برند مصرف‌کننده از همان ابتدا اولویت اصلی نباشد.

اما اگر می‌خواهید محصولتان با بسته‌بندی مشخص وارد فروشگاه‌های کشور مقصد شود، داشتن یک استراتژی برند اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

آیا برای صادرات محصول دیگران باید برند داشته باشیم؟

یکی از تصورات اشتباه این است که صادرکننده حتماً باید تولیدکننده محصول یا مالک برند آن باشد. در تجارت بین‌المللی، صادرکننده می‌تواند نقش تأمین‌کننده یا واسطه تجاری را نیز داشته باشد. برای مثال ممکن است شما از چند تولیدکننده خرما محصول تهیه کنید و بر اساس سفارش خریدار خارجی، بار موردنظر را تأمین کنید.

در چنین شرایطی باید مشخص شود کالا با چه نام، بسته‌بندی و مشخصاتی عرضه می‌شود. اگر محصول دارای برند متعلق به شرکت دیگری است، موضوع استفاده از نام و علامت آن شرکت و توافقات مربوط به فروش و توزیع باید مورد توجه قرار گیرد.

بنابراین داشتن برند شخصی تنها یکی از مدل‌های فعالیت صادراتی است و نباید آن را با اصل امکان انجام صادرات یکی دانست.

ثبت برند تنها یکی از تصمیم‌هایی است که در مسیر ورود به بازارهای خارجی با آن روبه‌رو می‌شوید. انتخاب محصول مناسب، بررسی بازار هدف، پیدا کردن خریدار خارجی، قیمت‌گذاری، انتخاب روش حمل و آشنایی با مراحل قانونی نیز در موفقیت یک معامله صادراتی نقش مهمی دارند. اگر در ابتدای این مسیر هستید، با مطالعه آموزش صادرات می‌توانید با مراحل و اصول ورود به بازارهای بین‌المللی آشنا شوید. همچنین اگر برای انتخاب محصول، بازار هدف یا برنامه‌ریزی مسیر صادراتی خود به راهنمایی تخصصی نیاز دارید، می‌توانید از مشاوره صادرات استفاده کنید.

تفاوت ثبت برند و کارت بازرگانی چیست؟

یکی دیگر از ابهام‌های رایج میان افرادی که تازه وارد تجارت خارجی شده‌اند، تفاوت ثبت برند و کارت بازرگانی است.

این دو کاربرد متفاوتی دارند.

مورد	ثبت برند	کارت بازرگانی
موضوع اصلی	نام و علامت تجاری	فعالیت تجاری
کاربرد	حفاظت از هویت تجاری	انجام فعالیت‌های تجاری مشمول مقررات
ارتباط با محصول	مربوط به علامتی است که کالا با آن معرفی می‌شود	مربوط به شخص یا شرکت فعال در تجارت است
نقش در صادرات	برندسازی و حفاظت از نام تجاری	انجام تشریفات تجاری مربوط به صادرات
آیا یک مفهوم هستند؟	خیر	خیر

طبق قانون مقررات صادرات و واردات، انجام صادرات و واردات کالا به‌صورت تجاری مستلزم داشتن کارت بازرگانی است، هر چند قانون برای برخی گروه‌ها استثناهایی نیز در نظر گرفته است.

بنابراین داشتن برند را نباید جایگزین کارت بازرگانی یا سایر مجوزهای مورد نیاز صادرات در نظر گرفت.

آیا برای صادرات باید برند لاتین داشته باشیم؟

این تصور که هر فردی برای شروع صادرات حتماً باید یک برند با نام انگلیسی یا لاتین داشته باشد، دقیق نیست.

انتخاب نام برند باید بر اساس بازار هدف و استراتژی کسب‌وکار انجام شود.

اگر قرار است محصول مستقیماً در بازار خارجی و با برند شما به مصرف‌کننده عرضه شود، باید بررسی کنید نام انتخابی:

• برای مشتری خارجی قابل خواندن و تلفظ باشد؛
• در زبان کشور مقصد معنای نامناسبی نداشته باشد؛
• بیش از حد شبیه برندهای موجود نباشد؛
• قابلیت استفاده در بسته‌بندی و تبلیغات را داشته باشد؛
• و امکان حفاظت قانونی از آن در بازارهای موردنظر وجود داشته باشد.

بنابراین قبل از اینکه صرفاً یک نام لاتین برای محصول انتخاب کنید، بهتر است استراتژی برند و کشورهای هدف مشخص شوند.

آیا ثبت برند در ایران برای کشورهای دیگر کافی است؟

این موضوع برای صادرکنندگانی که قصد برندسازی بین‌المللی دارند بسیار مهم است. ثبت یک علامت تجاری در ایران را نباید به معنی برخورداری خودکار از حمایت آن علامت در تمام کشورهای جهان دانست.

حقوق علائم تجاری ماهیت سرزمینی دارند و اگر قصد دارید روی یک برند در بازارهای خارجی سرمایه‌گذاری کنید، باید وضعیت حفاظت از علامت خود را در کشورهای هدف نیز بررسی کنید.

برای مثال اگر محصولی را با برند مشخصی در ایران تولید کنید و سپس فروش گسترده آن را در چند کشور آغاز کنید، بهتر است قبل از سرمایه‌گذاری جدی روی تبلیغات و شبکه فروش، امکان حفاظت از همان علامت در بازارهای موردنظر بررسی شود.

ثبت بین‌المللی برند برای صادرات چیست؟

یکی از سازوکارهایی که برای حفاظت از علامت تجاری در کشورهای مختلف وجود دارد، سیستم مادرید برای ثبت بین‌المللی علائم است.

این سیستم به صاحبان علائم اجازه می‌دهد از طریق یک سازوکار متمرکز برای حفاظت از علامت خود در کشورهای عضو موردنظر درخواست ارائه کنند.

البته اصطلاح «ثبت بین‌المللی برند» ممکن است این تصور اشتباه را ایجاد کند که با یک ثبت، برند در تمام کشورهای جهان به‌صورت خودکار حفاظت می‌شود.

در عمل، کشورهای موردنظر باید تعیین شوند و بررسی و حمایت از علامت نیز تابع مقررات و تصمیم مراجع مربوط در کشورهای تعیین‌شده خواهد بود.

بنابراین اگر قصد صادرات بلندمدت به کشوری مانند عمان، ترکیه، امارات، هند یا کشورهای اروپایی را دارید، بهتر است وضعیت حقوقی علامت تجاری خود را متناسب با همان بازار بررسی کنید.

مزایای ثبت برند برای یک صادرکننده چیست؟

حتی در شرایطی که ثبت برند شرط اولیه صادرات شما نباشد، داشتن برند می‌تواند در توسعه کسب‌وکار صادراتی مزایای مهمی ایجاد کند.

• ایجاد هویت مشخص برای محصول :  وقتی محصولات مشابه زیادی در یک بازار وجود دارند، برند به مشتری کمک می‌کند محصول شما را از سایر محصولات تشخیص دهد.
• ایجاد مشتری تکراری :  اگر مشتری از محصول رضایت داشته باشد، وجود یک نام و هویت مشخص پیدا کردن و خرید مجدد همان محصول را ساده‌تر می‌کند.
• توسعه بازار در بلندمدت :  فروش بدون برند می‌تواند برای شروع یا فروش عمده مناسب باشد، اما اگر قصد ایجاد شبکه فروش، تبلیغات و حضور بلندمدت دارید، داشتن برند اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
• حفاظت از نام تجاری : اگر روی معرفی یک نام در بازار هزینه می‌کنید، حفاظت حقوقی از آن نیز اهمیت دارد؛ زیرا نمی‌خواهید شخص دیگری از نام یا علامتی مشابه برای بهره‌برداری از اعتبار ایجاد شده استفاده کند.
• افزایش ارزش کسب‌وکار :  در یک فعالیت صادراتی موفق، ارزش کسب‌وکار فقط به محصول موجود در انبار محدود نمی‌شود. برند، شبکه مشتریان و اعتبار ایجادشده در بازار نیز می‌توانند بخشی از دارایی‌های کسب‌وکار باشند.

برای شروع صادرات اول برند ثبت کنیم یا مشتری پیدا کنیم؟

این سؤال برای افرادی که تازه می‌خواهند صادرات را شروع کنند بسیار مهم‌تر از چیزی است که به نظر می‌رسد.

گاهی فرد هنوز نمی‌داند چه محصولی، به چه کشوری و به چه نوع مشتری‌ای خواهد فروخت، اما بخش زیادی از زمان خود را صرف انتخاب لوگو، نام تجاری و طراحی بسته‌بندی می‌کند.

این ترتیب همیشه بهترین انتخاب نیست.

قبل از سرمایه‌گذاری جدی روی برند بهتر است چند سوال اساسی پاسخ داده شوند:

چه محصولی قرار است صادر شود؟

کشور هدف کجاست؟

مشتری محصول چه کسی است؟

محصول به‌صورت عمده فروخته می‌شود یا بسته‌بندی‌شده؟

خریدار محصول را با برند خودش می‌خواهد یا برند صادرکننده؟

آیا بازار انتخاب‌شده ظرفیت کافی دارد؟

قیمت نهایی محصول در بازار مقصد رقابتی است؟

برای مثال ممکن است شما قصد صادرات خرما داشته باشید و از ابتدا برای طراحی و ثبت یک برند هزینه کنید؛ اما پس از تحقیقات بازار متوجه شوید خریداران هدف شما واردکنندگانی هستند که محصول را به‌صورت عمده خریداری و با برند خودشان بسته‌بندی می‌کنند.

در مقابل، ممکن است تحقیقات نشان دهد فروش محصول بسته‌بندی‌شده با برند اختصاصی فرصت مناسبی در بازار موردنظر است. در این حالت، موضوع برند اهمیت بسیار بیشتری پیدا می‌کند.

بنابراین برند باید بخشی از استراتژی صادرات باشد، نه جایگزین تحقیقات بازار و مشتری‌یابی.

آیا برای صادرات داشتن شرکت الزامی است؟

صادرات را نباید صرفاً فعالیتی مخصوص شرکت‌های بزرگ تصور کرد. اشخاص حقیقی نیز در چارچوب مقررات می‌توانند در تجارت خارجی فعالیت داشته باشند.

با این حال، الزامات دقیق فعالیت به نوع کالا، شیوه صادرات و مقررات جاری بستگی دارد. به همین دلیل قبل از ارسال کالا باید وضعیت کارت بازرگانی، مجوزهای محصول، استانداردها، گمرک و الزامات کشور مقصد بررسی شود.

داشتن شرکت، داشتن برند و داشتن مجوز صادرات سه موضوع متفاوت هستند و نباید با یکدیگر اشتباه گرفته شوند.

آیا برای هر کالای صادراتی به مجوز نیاز داریم؟

نوع مجوزها و الزامات برای همه محصولات یکسان نیست. برای مثال صادرات یک محصول غذایی می‌تواند الزامات متفاوتی با صادرات سنگ، صنایع‌دستی یا یک محصول صنعتی داشته باشد. کشور مقصد نیز ممکن است استانداردها، گواهی‌ها یا شرایط مشخصی برای ورود محصول تعیین کرده باشد.

بنابراین قبل از نهایی کردن قرارداد با مشتری خارجی باید HS Code محصول، مقررات صادراتی ایران و مقررات واردات در کشور مقصد بررسی شوند.

یکی از اشتباهات افراد تازه‌کار این است که ابتدا مشتری پیدا می‌کنند و قیمت قطعی می‌دهند و بعد تازه متوجه می‌شوند محصول موردنظر نیازمند مدارک، استاندارد یا شرایط خاصی است.

برند تنها یکی از اجزای صادرات است

داشتن یک نام و لوگوی جذاب به‌تنهایی باعث موفقیت در صادرات نمی‌شود.

یک کسب‌وکار صادراتی باید چند تصمیم مهم را در کنار یکدیگر مدیریت کند:

محصول مناسب → انتخاب بازار → شناخت مشتری → پیدا کردن خریدار → قیمت‌گذاری → مذاکره → قرارداد → آماده‌سازی محصول → بسته‌بندی → اسناد → حمل‌ونقل → دریافت وجه

برند می‌تواند یکی از اجزای این مسیر باشد، به‌خصوص زمانی که قصد ایجاد کسب‌وکاری بلندمدت در بازار هدف را دارید.

اگر در ابتدای این مسیر هستید و هنوز درباره انتخاب محصول، کشور هدف، مشتری‌یابی، قیمت‌گذاری و مراحل انجام معامله اطلاعات کافی ندارید، پیشنهاد می‌کنیم ابتدا آموزش صادرات را مطالعه کنید تا دید کامل‌تری نسبت به فرایند ورود به بازارهای خارجی پیدا کنید.

سوالات متداول